Risk Yönetimi Nedir? İşlem Günlüğünde Nasıl Takip Edilir?

Risk yönetimi nedir?

Risk yönetimi, bir işlem ters gittiğinde ne olacağını önceden düşünme sürecidir. Hangi hesabın kullanılacağını, hangi noktada işlemin geçersiz sayılacağını, pozisyon büyüklüğünü ve hesap için geçerli zarar sınırlarını kapsar. Amaç her kaybı önlemek değildir. Amaç, tek bir kararın hesabın tamamı üzerinde beklenmedik bir etki yaratmasını engelleyecek açık kurallar kurmaktır.

İyi bir risk planı sonuçtan önce yazılır. İşlem kapandıktan sonra belirlenen bir sınır, gerçek bir plan değildir. Giriş, stop, miktar ve izin verilen hesap riski aynı kayıtta durduğunda planlanan risk hesaplanabilir. İşlem kapandığında gerçek çıkış, ücretler ve kayma da eklenir. Böylece niyet ile gerçekleşen sonuç birbirine karışmaz.

Sermaye Piyasası Kurulu, yatırım kuruluşlarının müşterilere sermaye piyasası araçlarının ve sunulan hizmetlerin risklerini açıklamasını ister. Bu bildirim, kişisel bir işlem planının yerine geçmez. Yatırımcının kullandığı ürünün, kaldıraç yapısının ve aracı kurum koşullarının güncel ayrıntılarını ayrıca incelemesi gerekir.

Risk planında hangi sayılar olmalı?

Başlangıç için dört sayı yeterlidir: hesap öz sermayesi, işlem başına izin verilen para riski, günlük toplam zarar sınırı ve aynı anda açık kalabilecek toplam risk. Bunlar kişisel kararlardır. Her trader için geçerli tek bir yüzde yoktur. Kaldıraç, ürün, gelir durumu ve kayıp taşıma kapasitesi değiştiği için başka birinin yüzdesini kopyalamak doğru bir başlangıç olmaz.

CME Group, risk planı hazırlanırken kullanılacak kaldıraç, işlem başına azami kayıp ve günlük azami kayıp gibi sınırların düşünülmesini önerir. Bu sorular bir sonuç garantisi vermez. Sadece karar alanını görünür kılar. Bir sınırın işe yarayıp yaramadığını görmek için daha sonra planlanan değer ile gerçek sonucu karşılaştırmanız gerekir.

Aynı kişiye ait iki hesapta bile kurallar farklı olabilir. Kişisel bir hesap, fonlu hesap değerlendirmesi ve arşivlenmiş eski hesap aynı havuzda değerlendirilmemelidir. Hesapları ayrı tutmak, bir hesabın para hareketinin diğer hesabın performansı gibi görünmesini önler.

İşlem başına risk nasıl hesaplanır?

Basit hesap şu şekildedir: giriş ile stop arasındaki fiyat farkını, pozisyon miktarı ve ürünün hareket değeri ile çarpın. Hisse senedinde hareket değeri çoğu zaman adet başına fiyat farkıdır. Vadeli işlem, döviz veya CFD ürünlerinde puan, tik, pip ya da sözleşme çarpanı gerekir. Bu değeri aracı kurumun ve piyasanın güncel ürün bilgisinden doğrulayın.

Eğitim amaçlı bir örnek düşünün. Giriş 100 TL, planlanan stop 98 TL ve miktar 500 adet olsun. Ücretler hariç planlanan fiyat riski 1.000 TL olur. Çıkış 97,70 TL'de gerçekleşirse fiyat kaynaklı sonuç 1.150 TL olur. Aradaki 150 TL fark, planın neden değiştiğini ya da emrin hangi fiyattan gerçekleştiğini incelemek için bir sorudur.

Bu hesap kesin kaybı göstermez. Stop fiyatı gerçekleşme fiyatı değildir. Hızlı piyasa, fiyat boşluğu, düşük likidite ve ücretler sonucu değiştirebilir. Bu nedenle günlükte hem planlanan riski hem de aracı kurum kaydındaki gerçek sonucu saklayın.

İşlem riski ile hesap riskini ayırın

Tek bir işlemin riski, hesabın bütün riskini anlatmaz. Aynı yönde hareket eden birkaç pozisyon ayrı sembollerde olsa bile benzer piyasa etkisine açık olabilir. Günlük toplam zarar, açık pozisyon riski ve düşüş seviyesi hesap görünümünde ayrıca izlenmelidir.

Para yatırma, çekme, fonlu hesap ödemesi veya hesap sıfırlaması işlem kârı değildir. Bu hareketler öz sermayeyi değiştirir, ancak işlem uygulamasını değerlendiren K/Z kaydıyla karıştırılmamalıdır. Proloca'da nakit hareketlerini ayrı kaydetmek, performansın para transferiyle şişmesini veya azalmasını önler.

Bir risk sınırı aşıldığında yalnızca sonucu değil, karar sırasını da inceleyin. Miktar baştan mı büyüktü, stop sonradan mı değişti, ücret mi beklenenden fazlaydı, yoksa birden çok pozisyon aynı anda mı etkili oldu? Bu sorular düzeltilebilen süreci bulmaya yardım eder.

İşlem günlüğüne ne yazılmalı?

Her işlemde hesap, piyasa, sembol, yön, seans, planlanan giriş, stop, miktar ve bilinen ücretleri kaydedin. Kararın neden plana uyduğunu bir cümleyle yazın. İşlemden önce alınan bir ekran görüntüsü, sonuç belli olmadan önce görülen koşulları korur.

İşlem kapandığında gerçek giriş ve çıkışları aracı kurum kaydıyla doğrulayın. Planlanan risk, gerçek K/Z, ücretler ve stop ile gerçekleşme arasındaki fark ayrı alanlarda kalsın. Proloca aracı kuruma bağlanmaz ve emir gerçekleştirmez. Resmi işlem kaynağı her zaman aracı kurum ekstresi veya işlem onayıdır.

Psikoloji etiketi kullanıyorsanız, duygunun yanına davranışı da ekleyin. Örneğin sadece 'FOMO' yazmak yerine 'onay gelmeden miktarı artırdım' demek daha incelenebilir bir kayıt oluşturur. Amaç kendinizi yargılamak değil, tekrar eden bir hareketi görünür kılmaktır.

1. İzin verilen riski işlemden önce yazın.
2. Giriş, stop, miktar ve ürün hareket değerini doğrulayın.
3. Planlanan risk ile gerçek sonucu ayrı tutun.
4. Ücretleri ve nakit hareketlerini doğru yerde kaydedin.
5. Sınır aşımında ilgili işlemleri tek tek açın.

Risk kayıtları nasıl incelenir?

Haftalık veya belirli bir işlem sayısından sonra benzer işlemleri karşılaştırın. Ortalama kayıp tek başına yeterli değildir. Kaç işlem olduğunu, en büyük kaybı, sınırı aşan kayıtları ve ücretlerin etkisini birlikte görün. Bir uç değer küçük bir örneklemin tamamını değiştirebilir.

Bir seferde tek bir kuralı değerlendirmek daha anlaşılır sonuç verir. Örneğin önce planlanan riskin aşıldığı işlemleri inceleyin. Sonra bu aşımın miktar, kayma, stop değişikliği veya ücretle ilişkisini kontrol edin. Kanıt yetersizse kesin bir sonuç yazmak yerine daha fazla kayıt gerektiğini belirtin.

Risk yönetimi geleceği tahmin etmez ve kâr garantisi vermez. İşlem günlüğü de hangi ürünün uygun olduğunu söylemez. Günlük, kendi planınızı ve kayıtlı sonuçlarınızı karşılaştırmak için bir araçtır. Kişisel yatırım kararı için yetkili bir uzmandan destek alın.

Risk yönetimi hakkında sık sorulan sorular

Risk yönetimi yalnızca stop kullanmak mıdır? Hayır. Stop, tek bir işlemin çıkış koşullarından biridir. Miktar, aynı anda açık kalan pozisyonlar, günlük zarar sınırı, kaldıraç ve hesaplar arasındaki ayrım da planın parçasıdır.

Her işlemde aynı para riski kullanılmalı mı? Böyle bir zorunluluk yoktur. Kendi planınız piyasa ve hesap türüne göre farklı kurallar içerebilir. Önemli olan, kullanılan kuralı işlemden önce seçmek ve sonradan aynı kayıtla doğrulayabilmektir.

Kârlı bir işlemde risk kuralı bozulmuş olabilir mi? Evet. Sonucun pozitif olması kararın plana uyduğunu kanıtlamaz. Günlükte süreç ile K/Z'yi ayrı değerlendirmek, kazançla sonuçlanan bir kural ihlalini de görünür tutar.